Đề thi tuyển sinh lớp 10 môn Toán là thứ khiến nhiều gia đình mất ngủ suốt mấy tháng cuối năm học, nhưng phần lớn nỗi lo lại đặt nhầm chỗ. Mỗi địa phương tự tổ chức ra đề và cách ra thay đổi theo từng năm, nên bài viết này không nêu cấu trúc đề của bất kỳ nơi nào, chỉ nói về phương pháp ôn; còn cấu trúc, lịch thi và mọi quy định cụ thể thì học sinh phải xem thông báo chính thức của sở giáo dục và nhà trường mình. Điều đáng nói nằm ở chỗ khác: điểm thường không mất ở câu khó nhất. Nó mất ở những câu mà chính thí sinh, khi bước ra khỏi phòng thi, thừa nhận là mình chắc chắn làm được.
Đề thi tuyển sinh lớp 10 môn Toán và áp lực không giống kỳ kiểm tra nào khác
Một lần duy nhất, và ba năm phía sau
Suốt chín năm đi học, học sinh quen với việc một bài kiểm tra kém có thể gỡ lại ở bài sau. Đề thi tuyển sinh lớp 10 môn Toán thì không cho cơ hội ấy. Nó diễn ra một lần, trong một buổi, và kết quả quyết định môi trường học tập ba năm tiếp theo: bạn bè nào, thầy cô nào, quãng đường đi học mỗi ngày dài bao nhiêu. Không cần bi kịch hóa, bởi con đường học tập còn dài và không khép lại ở đây, nhưng cũng không nên giả vờ rằng nó nhẹ nhàng. Hiểu đúng sức nặng của nó giúp học sinh chuẩn bị nghiêm túc thay vì hoảng loạn. Bạn có thể tìm thêm các bài viết tổng hợp khác trên sieuthivape.vn.
Áp lực dồn vào chỗ không đáng dồn
Cái giá của áp lực là nó làm hỏng những thao tác đơn giản nhất. Một học sinh bình thường chuyển vế không bao giờ sai, nhưng trong phòng thi, tay run và đầu nghĩ trước ba câu, em ấy quên đổi dấu. Nghịch lý là áp lực hầu như không ảnh hưởng tới câu khó, vì câu khó vốn đã nằm ngoài tầm với hoặc trong tầm với, cố thêm cũng vậy. Nó chỉ tàn phá phần dễ, tức là phần đáng ra chắc chắn có điểm. Đó là lý do khi chuẩn bị cho đề thi tuyển sinh lớp 10 môn Toán, trục của bài này là chống mất điểm vặt chứ không phải chinh phục câu cuối.
Đề thi tuyển sinh lớp 10 môn Toán thường chạm tới những mảng kiến thức nào
Phần dưới đây liệt kê các mảng phổ biến trong chương trình toán cuối cấp trung học cơ sở mà đề thi tuyển sinh lớp 10 môn Toán hay động tới, không phải cấu trúc bắt buộc ở mọi nơi và càng không phải dự đoán về một đề cụ thể. Hiện có nhiều bộ sách giáo khoa cùng lưu hành, cách trình bày và thứ tự bài giữa các bộ không hoàn toàn giống nhau, nên học sinh hãy bám đúng bộ sách mình đang học và hướng dẫn của giáo viên. Mục đích của việc điểm qua các mảng này chỉ là để em tự nhìn ra mình đang hổng ở đâu.
Phần tính toán, phương trình và hệ
Mảng đầu tiên là tính toán và biến đổi biểu thức, gồm căn thức, rút gọn, quy đồng và các phép biến đổi đại số cơ bản. Đây là nền, và cũng là nơi điều kiện xác định hay bị bỏ quên nhất. Kế đến là phương trình và hệ phương trình: phương trình bậc hai và các quan hệ giữa nghiệm với hệ số, hệ hai ẩn giải bằng thế hoặc cộng đại số. Hai mảng này có đặc điểm chung là quy trình rõ ràng, làm đúng thì chắc chắn được điểm, nên khi ôn đề thi tuyển sinh lớp 10 môn Toán, chúng xứng đáng được luyện tới mức thành phản xạ.
Phần hàm số, bài toán thực tế và hình học
Mảng hàm số và đồ thị đòi hỏi vừa tính vừa nhìn được hình dạng, và nhiều học sinh chỉ tính mà không hình dung. Mảng giải bài toán bằng cách lập phương trình kiểm tra khả năng đọc hiểu nhiều hơn khả năng tính. Mảng hình học phẳng có chứng minh là nơi phân hóa rõ nhất, vì nó cần tư duy liên kết chứ không theo công thức. Trong đề thi tuyển sinh lớp 10 môn Toán thường còn một phần nâng cao để phân loại, mà học sinh ở mức trung bình khá không nên dồn thời gian vào.
| Mảng kiến thức | Việc cần làm được ở mức chắc |
|---|---|
| Biến đổi biểu thức, căn thức | Rút gọn gọn gàng, luôn đặt và kiểm tra điều kiện |
| Phương trình và hệ phương trình | Giải thành thạo, kết luận đủ nghiệm, đối chiếu điều kiện |
| Hàm số và đồ thị | Vẽ được, đọc được giao điểm, liên hệ giữa hình và phép tính |
| Lập phương trình từ đề bài | Đặt ẩn rõ ràng, dịch đúng dữ kiện, loại nghiệm không hợp lý |
| Hình học phẳng có chứng minh | Vẽ hình chuẩn, lập luận có căn cứ, ghi đủ bước |
| Phần nâng cao phân loại | Thử sau khi phần còn lại đã chắc |
Lỗi mất điểm mà cả học sinh giỏi cũng mắc
Sai dấu, quên điều kiện, thiếu trường hợp
Tính nhầm dấu là lỗi phổ biến nhất và cũng vô duyên nhất. Cách phòng không phải là cẩn thận hơn một cách chung chung, mà là viết chậm ở bước chuyển vế và không nhảy hai bước trong một dòng. Quên điều kiện xác định thì nguy hiểm hơn, vì bài vẫn ra một đáp số đẹp và học sinh không có cảm giác mình sai; thói quen tốt là viết điều kiện ngay khi vừa chép đề, trước khi giải. Kết luận thiếu trường hợp thường xảy ra khi có tham số hoặc giá trị tuyệt đối, và cách chặn là tự hỏi liệu còn khả năng nào khác không, trước khi viết chữ vậy.
Hình vẽ lệch, trình bày tắt, đọc sót ý
Một hình vẽ sai tỉ lệ sẽ dẫn chứng minh đi sai hướng ngay từ đầu, vì mắt gợi ý cho đầu những quan hệ không có thật. Vẽ bằng dụng cụ, vẽ to, và nếu hình trông kỳ lạ thì vẽ lại thay vì cố chứng minh điều mình đang thấy. Trình bày tắt là lỗi mất điểm âm thầm: bài chấm theo từng bước lập luận, nên nhảy cóc nghĩa là tự bỏ phần điểm đáng ra được. Trình bày từng bước không tốn nhiều thời gian như học sinh tưởng. Cuối cùng là đọc sót ý trong đề, cách chặn duy nhất là gạch chân dữ kiện và yêu cầu ngay khi đọc.
Phương pháp ôn: làm ít đề hơn nhưng chữa kỹ hơn
Ngoài ra, Hoa nhài và thông tin về Unica cũng là những nội dung có thể hữu ích với bạn.
Chữa một đề cho đúng cách
Rất nhiều học sinh luyện hàng chục đề mà không khá lên, lý do đơn giản là làm xong chỉ dò đáp án rồi cất. Làm đề chỉ có tác dụng đo, việc chữa đề mới tạo ra tiến bộ. Chữa đúng cách gồm ba việc: xem lại câu sai trước câu đúng, tự làm lại câu đó trên giấy trắng mà không nhìn lời giải, và ghi lỗi vừa mắc vào một quyển riêng. Quyển sổ tay lỗi sai đó là tài sản quý nhất trong giai đoạn cuối, vì nó là bản đồ điểm yếu của chính em, đọc lại trước hôm thi có giá trị hơn làm thêm một đề mới.
Ôn lệch về chỗ yếu và cách ôn hình học
Ôn dàn đều là cách dễ chịu nhất và kém hiệu quả nhất, vì em sẽ vô thức dành nhiều thời gian cho phần mình vốn đã làm tốt. Việc tự đánh giá nên làm thẳng thắn: liệt kê các mảng, tự chấm mình chắc hay chưa chắc ở từng mảng, rồi dồn thời gian vào chỗ chưa chắc nhưng còn cứu được. Riêng hình học, cách ôn hiệu quả là vẽ lại hình nhiều lần cho cùng một bài, vì mỗi lần vẽ, mắt lại nhận ra thêm một quan hệ, và chính khả năng nhìn ra quan hệ mới là thứ được kiểm tra.
Chiến thuật trong phòng thi và vai trò của gia đình
Thứ tự làm bài và cách soát lại
Việc đầu tiên khi nhận đề không phải là cầm bút, mà là đọc lướt toàn bộ một lượt để biết mình có gì trong tay. Sau đó làm chắc phần dễ trước, không sa vào câu khó quá sớm, vì một câu khó có thể nuốt mất khoảng thời gian đủ để giải ba câu chắc điểm. Hãy chừa lại một khoảng để soát bài, và soát cho hiệu quả nghĩa là kiểm tra điều kiện, kiểm tra dấu, kiểm tra xem đã trả lời đúng điều đề hỏi chưa, chứ không phải đọc lại từ đầu như đọc một bài văn.
Một mục dành cho phụ huynh
Áp lực từ nhà gần như luôn làm kết quả kém đi chứ không tốt lên. Con đã biết kỳ thi này quan trọng, nhắc thêm chỉ khiến em căng hơn và mắc đúng những lỗi vặt nói ở trên. Điều hữu ích nhất mà gia đình làm được trong giai đoạn cuối lại rất đời thường: giữ nếp sinh hoạt ổn định, bữa ăn đúng giờ, và nhất là giấc ngủ đủ, bởi một cái đầu thiếu ngủ tính sai dấu nhiều hơn hẳn. Hỏi con cần gì thì hữu ích hơn hỏi con đã ôn đến đâu rồi.
Kết luận: bước vào đề thi tuyển sinh lớp 10 môn Toán với phần chắc thật chắc
Cách chuẩn bị tốt nhất cho đề thi tuyển sinh lớp 10 môn Toán không nằm ở việc săn dạng bài lạ, mà ở việc biến những phần mình đã biết thành phần không thể sai: viết điều kiện trước khi giải, vẽ hình tử tế, trình bày đủ bước, và soát lại có trọng điểm. Học sinh nào làm chắc phần chắc thì gần như luôn đạt kết quả cao hơn học sinh chạy theo câu khó rồi sai vặt ở phần dễ. Cuối cùng, mọi thông tin về cấu trúc, môn thi và lịch thi năm nay đều khác nhau giữa các địa phương, nên hãy xem thông báo chính thức của sở giáo dục và nhà trường tại nơi mình dự thi, và hỏi trực tiếp giáo viên chủ nhiệm khi còn điều gì chưa rõ.
