Triệu chứng sốt xuất huyết thường được tra cứu vào đúng lúc trong nhà có người đang sốt cao và cả gia đình chưa biết nên làm gì tiếp theo. Bài viết này đi theo hướng giúp bạn hiểu diễn biến của bệnh và nhận ra những biểu hiện bắt buộc phải tới cơ sở y tế, chứ không phải để bạn tự kết luận mình hay người thân đang mắc bệnh gì. Nội dung chỉ mang tính tham khảo; khi nghi ngờ mắc bệnh, việc cần làm là đi khám và nghe hướng dẫn trực tiếp từ bác sĩ, không phải tự theo dõi ở nhà.
Triệu chứng sốt xuất huyết và diễn biến nhiều giai đoạn của bệnh
Bệnh lây qua muỗi đốt chứ không lây trực tiếp giữa người với người
Đây là bệnh truyền nhiễm do vi rút gây ra, truyền sang người qua vết đốt của muỗi vằn mang mầm bệnh. Người khỏe không mắc bệnh vì ngồi cạnh, ăn chung hay chăm sóc người bệnh. Điều tưởng như hiển nhiên này lại quan trọng trong thực tế: muốn cắt đường lây thì phải xử lý con muỗi và nơi muỗi sinh sản, chứ không phải cách ly người bệnh theo kiểu các bệnh đường hô hấp. Trong một gia đình hay một xóm nhỏ, nhiều người cùng mắc thường không phải vì lây cho nhau, mà vì tất cả đang sống chung với một ổ muỗi.
Không phải cứ sốt rồi khỏi, bệnh đi qua nhiều giai đoạn khác nhau
Những ngày đầu thường là giai đoạn sốt cao, người bệnh mệt rõ nên ai cũng lo lắng và theo dõi kỹ. Sau đó thân nhiệt có thể hạ, người bệnh thấy dễ chịu hơn, và cả nhà thở phào. Nhưng chính khoảng thời gian sau khi hạ sốt mới là giai đoạn nguy hiểm cần theo dõi sát nhất, trước khi cơ thể bước vào giai đoạn hồi phục. Hiểu được nhịp diễn biến này là phần quan trọng nhất khi tìm hiểu về triệu chứng sốt xuất huyết.
Song song với bài này, bạn có thể đọc thêm Viêm nang lông và Thời tiết thành phố Tân An.
Dấu hiệu cảnh báo phải đưa người bệnh tới cơ sở y tế ngay
Phần này được đặt ngay ở đầu bài, trước cả phần mô tả biểu hiện thông thường, vì trong tất cả những gì cần biết về triệu chứng sốt xuất huyết thì đây là phần cần thuộc trước. Khi một người đang sốt hoặc vừa hạ sốt mà xuất hiện bất kỳ biểu hiện nào dưới đây, việc cần làm không phải là tra cứu thêm hay chờ xem sáng mai có đỡ không, mà là đưa người bệnh tới cơ sở y tế ngay lập tức, kể cả vào ban đêm.
Những biểu hiện không được phép chần chừ
- Đau bụng nhiều và liên tục, không giảm sau khi nghỉ
- Nôn nhiều lần, không ăn uống được
- Chảy máu bất thường ở chân răng, chảy máu mũi, hoặc xuất huyết dưới da
- Nôn ra máu, hoặc đi ngoài phân đen
- Mệt lả, li bì, hoặc ngược lại là vật vã, bứt rứt, khó chịu không yên
- Chân tay lạnh và ẩm
- Tiểu ít hơn hẳn so với bình thường
Những biểu hiện trên không cần phải xuất hiện đủ mới đáng lo. Chỉ cần một dấu hiệu thôi cũng đã đủ lý do để đi khám, và người nhà không nên tự cân nhắc xem cái nào nặng hơn cái nào. Ở trẻ nhỏ, việc nhận ra càng khó hơn vì trẻ chưa mô tả được cảm giác của mình, nên những thay đổi về hành vi như bỏ bú, quấy khóc bất thường, ngủ li bì khó đánh thức đều cần được xem là dấu hiệu cảnh báo. Nội dung được đội ngũ biên tập sieuthivape.vn tổng hợp và cập nhật.
Hạ sốt không có nghĩa là đã khỏi
Đây là điều quan trọng nhất của cả bài, và cũng là điều bị hiểu sai nhiều nhất. Các triệu chứng sốt xuất huyết nguy hiểm thường xuất hiện vào đúng lúc người bệnh đã hạ sốt và cảm thấy khá hơn. Thân nhiệt trở về bình thường không có nghĩa là bệnh đã lui; ở nhiều trường hợp, đó lại là thời điểm cần theo dõi chặt nhất. Rất nhiều ca vào viện muộn chỉ vì cả nhà thấy hết sốt nên yên tâm, ngừng theo dõi và không đo nhiệt độ nữa.
Vì vậy, hãy đặt lại cách nghĩ: hết sốt là lúc tăng mức cảnh giác, không phải lúc buông lỏng. Trong khoảng thời gian sau khi hạ sốt, người nhà nên ở gần, quan sát sắc mặt, mức độ tỉnh táo, lượng nước tiểu và khả năng ăn uống của người bệnh. Nếu bác sĩ đã hẹn tái khám, hãy đi đúng hẹn ngay cả khi người bệnh trông đã khỏe hơn, bởi những thay đổi bên trong cơ thể không phải lúc nào cũng hiện ra trên vẻ ngoài.
Biểu hiện ban đầu thường gặp và lý do không thể tự chẩn đoán
Những gì người bệnh thường cảm thấy trong những ngày đầu
Khởi đầu thường là sốt cao xuất hiện khá đột ngột, kèm đau đầu, cảm giác đau phía sau hốc mắt, đau mỏi cơ và khớp, buồn nôn, chán ăn, người rã rời. Da có thể đỏ hơn bình thường, và ở một số người sẽ nổi ban. Mô tả ở đây cố ý dừng ở mức định tính, đủ để bạn nhận ra rằng tình trạng này cần được bác sĩ xem, chứ không nhằm giúp bạn tự đối chiếu rồi kết luận. Cảm giác chủ quan của người bệnh và người nhà không đủ để xác định bệnh, dù các triệu chứng sốt xuất huyết ban đầu nghe có vẻ dễ nhận ra.
Rất nhiều bệnh khác cũng gây sốt tương tự
Sốt cao kèm đau người là biểu hiện chung của hàng loạt bệnh nhiễm trùng khác nhau, từ các bệnh do vi rút đường hô hấp cho tới nhiều bệnh truyền nhiễm khác đang lưu hành. Không ai, kể cả người có kinh nghiệm chăm bệnh, có thể phân biệt chỉ bằng mắt thường. Đây là lý do việc tự tra cứu triệu chứng sốt xuất huyết trên mạng rồi tự đưa ra kết luận là một cách làm rủi ro, vì nó dẫn tới cả hai hướng sai: hoặc lo quá mức, hoặc yên tâm nhầm.
Vì sao xét nghiệm và việc đi khám sớm lại quan trọng
Xét nghiệm là cách duy nhất để xác định bệnh, và chỉ nhân viên y tế mới chỉ định cũng như đọc kết quả được. Đi khám sớm không chỉ để biết có mắc hay không, mà còn để bác sĩ đánh giá mức độ, phân loại nguy cơ và dặn người nhà cần theo dõi những gì, khi nào phải quay lại.
Chăm sóc tại nhà khi đã có chỉ định của bác sĩ
Những nguyên tắc chăm sóc cơ bản
Ở mức nguyên tắc chung, người bệnh cần nghỉ ngơi nhiều, bù nước theo đúng hướng dẫn đã nhận, ăn đồ mềm dễ tiêu và chia nhỏ bữa. Nhiệt độ nên được đo và ghi lại đều đặn để thấy được xu hướng thay đổi. Một lưu ý nhỏ nhưng rất hữu ích: tránh đồ ăn thức uống có màu đỏ hoặc nâu sẫm, để nếu người bệnh nôn thì không bị nhầm với dấu hiệu chảy máu.
Thuốc: nguyên tắc là hỏi trước khi dùng, không tự quyết
Có những nhóm thuốc hạ sốt và giảm đau rất quen thuộc, vẫn được dùng bình thường trong nhiều bệnh khác, nhưng khi nghi ngờ bệnh này lại không được tự ý sử dụng vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Bài viết cố ý không nêu tên hoạt chất nào, bởi khi đã có triệu chứng sốt xuất huyết thì việc chọn thuốc là phần việc của người có chuyên môn. Nguyên tắc cần nhớ rất gọn: hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nào, kể cả thuốc sẵn có trong tủ thuốc gia đình hay thuốc từng dùng cho lần ốm trước.
Những việc tuyệt đối không tự làm ở nhà
Tự truyền dịch tại nhà là việc nguy hiểm và đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Truyền dịch chỉ được thực hiện khi có chỉ định và trong điều kiện theo dõi y tế, vì phản ứng bất lợi có thể xảy ra rất nhanh. Tương tự, các cách làm truyền miệng như cạo gió, xông hơi hay uống các loại nước lá không có cơ sở trong việc điều trị bệnh này, không thay thế được việc khám, và điều đáng ngại nhất là chúng làm trôi mất khoảng thời gian lẽ ra người bệnh đã ở trong bệnh viện.
| Nên làm theo hướng dẫn của bác sĩ | Không nên tự làm |
|---|---|
| Nghỉ ngơi, bù nước theo chỉ dẫn | Tự truyền dịch tại nhà |
| Đo và ghi lại nhiệt độ đều đặn | Tự mua và dùng thuốc giảm đau, hạ sốt |
| Ăn đồ mềm, tránh đồ màu đỏ hoặc nâu sẫm | Cạo gió, xông, uống nước lá thay cho đi khám |
| Đi tái khám đúng hẹn, kể cả khi thấy đỡ | Ngừng theo dõi ngay khi người bệnh hết sốt |
Nhóm cần thận trọng hơn và cách phòng bệnh chủ động
Ai nên đi khám sớm ngay khi có sốt
Một số nhóm có nguy cơ diễn biến nặng hơn và không nên trì hoãn: trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người đang có bệnh nền, người thừa cân, và người từng mắc bệnh này trước đó. Với những trường hợp này, ngưỡng để quyết định đi khám khi nghi có triệu chứng sốt xuất huyết nên hạ xuống thấp hơn bình thường, nghĩa là chỉ cần sốt và nghi ngờ đã nên đi, không chờ tới khi có thêm biểu hiện khác. Đây cũng là nhóm mà người nhà cần chủ động theo dõi thay vì để người bệnh tự đánh giá.
Diệt lăng quăng là biện pháp gốc
Muỗi truyền bệnh sinh sản trong nước sạch đọng quanh nhà, nên diệt lăng quăng hiệu quả hơn nhiều so với chỉ phun hay xịt muỗi. Hãy đi một vòng quanh nhà và kiểm tra mọi vật có thể chứa nước: lu, chum, khay hứng nước tủ lạnh, bình hoa, chậu cây cảnh, máng nước, lốp xe cũ, vỏ hộp, mảnh sành ngoài vườn. Việc này cần làm đều đặn, vì chỉ sau một trận mưa là các vật chứa lại đầy nước trở lại.
Tránh bị muỗi đốt, kể cả vào ban ngày
Loại muỗi truyền bệnh hoạt động mạnh vào ban ngày, nên thói quen chỉ ngủ màn buổi tối là chưa đủ. Trẻ nhỏ ngủ ngày cũng nên nằm màn, và nhà có người đang sốt lại càng nên chú ý để tránh muỗi đốt người bệnh rồi đốt sang người khác. Mặc quần áo dài tay khi ở nơi nhiều muỗi, dùng các sản phẩm chống muỗi đúng theo hướng dẫn trên bao bì, và lắp lưới chắn ở cửa sổ là những việc đơn giản nhưng có tác dụng thật.
Kết luận
Điều đáng nhớ nhất khi tìm hiểu về triệu chứng sốt xuất huyết không nằm ở danh sách các biểu hiện, mà nằm ở nhịp diễn biến của bệnh: hết sốt không đồng nghĩa với khỏi bệnh, và khoảng thời gian sau khi hạ sốt mới là lúc cần theo dõi kỹ nhất. Bên cạnh đó là hai nguyên tắc gọn gàng: không tự dùng thuốc khi chưa hỏi người có chuyên môn, và không tự truyền dịch hay áp dụng mẹo truyền miệng tại nhà.
Bài viết này không thay thế việc khám bệnh và cũng không nhằm giúp ai tự chẩn đoán. Nếu trong nhà có người sốt và bạn đang nghi ngờ, hướng xử lý đúng là đưa người đó tới cơ sở y tế để được khám và làm xét nghiệm, rồi theo dõi tại nhà theo đúng dặn dò của bác sĩ nếu được cho phép. Chủ động đi khám sớm gần như không bao giờ là một quyết định thừa, trong khi chờ đợi thêm một đêm đôi khi lại là cái giá quá đắt.
